← Tataarien perintö

Kuumeni ja mišäri sanavertailu

Tämä sivu esittää kaikki n. 1330–40 Codex Cumanicuksen kuumeni (kõptšaki) sanat ja niiden vastineet yhteisömme mišärin kielessä. Kuumeni ja mišäri ovat vierekkäin — näin näkee, kuinka paljon vanhaa aron kõptšakin kieltä yhteisössämme elää edelleen. Kolmas sarake antaa suomenkielisen merkityksen.

Vana käsikirjaleht käsitsi kirjutatud ladinatähelise tekstiga mitmes veerus

Sivu Codex Cumanicuksesta, 1300-luvun kõptšaki-latina-persia-käsikirjoituksesta, jota säilytetään Venetsiassa (Unknown author (14th-century manuscript); julkinen omaisuus; Wikimedia Commons)

Mišäri-sarakkeen merkit: tavallinen sana tarkoittaa, että mišärin sana on kuumeni sanan kanssa sama (kognaatti, sama sana elää edelleen); ≠ tarkoittaa, että mišärin sana on samamerkityksinen, mutta eri sana (ei kognaatti); — tarkoittaa, että mišärin sanastossa ei ole vastinetta tälle kuumeni sanalle.

Miksi juuri mišärin kieli?

1800-luvun suurin turkologi Vassili Radlov havaitsi, että nykykielistä Codex Cumanicuksen kuumeni kielelle läheisin on juuri tataarin kielen mišärin murre; samaan johtopäätökseen tuli myös Aleksandr Samoilovitš. Heidän luokituksessaan mišärin kieli kuuluu jopa kõptšaki-kuumeni ryhmään (yhdessä krimintataarin, karaiitin, kumykin ja karatšai-balkaarin kielen kanssa), ei kõptšaki-bulgaari ryhmään, johon kuuluvat Kazanin tataarin ja baškiirin kieli. Erikseen on korostettu, että Sergatšin murre — Viron tataarien esivanhempien murre — on ”uskollisen läheinen muinaiselle kõptšakin kielelle”.

Syitä on kolme:

  • Alkuperä. Mišärit polveutuvat Kultaisen ordan kõptšakeista, jotka asettuivat Volgasta länteen, erilleen Volgan-Bulgarian kaupungeista. Kazanin murre muodostui Volgan bulgaarien ja suomalais-ugrilaisten naapureiden substraatin päälle, mikä toi kieleen paljon uudistuksia; mišärin kieli jäi tästä syrjään ja säilytti aron kõptšakin muodon.

  • Äännejärjestelmä. Codexin kuumenissa oli tš affrikaatta — mišärissä se on edelleen affrikaatta (etelässä tš, Sergatšin murteessa ts: põtsak ”veitsi”), Kazanin murteessa taas heikentynyt sibilantiksi. Mišärin a jää pyöristymättä kuten vanhassa kõptšakissa (Kazanin murre pyöristää sen å-ksi) eikä Kazania ja baškiiriä muuttanut Volgan vokaalisiirtymä koskettanut mišärin vokalismia.

  • Maantiede. Volgan vasemman rannan kieliliitto (Kazan–baškiiri–mari–udmurtti) synnytti yhteisiä uudistuksia; mišärit elivät sen ulkopuolella. Kieli, joka jää uudistusten ulkopuolelle, säilyttää arkaaisen muodon — samoin kuin islanti on muinaisnorjalle läheisin elävä kieli.

Huomautus: Radlovin ja Samoilovitšin näkemys on klassinen, mutta nykyaikainen vakioluokitus sijoittaa koko tataarin kielen (mišäri mukaan lukien) kõptšaki-bulgaari-alaryhmään, ja mišärin tarkka paikka on kiistanalainen. Codexin kuumenissa itsessään oli oguusivaikutteita. Väitettä, että mišärin kieli on Codexin kielelle läheisin elävä muoto, lähteet toistavat kuitenkin yhä tänäänkin.

Miten kuumeni sanasta tuli mišäri

Kuumeni (n. 1330–40) ja mišäri sanat ovat lähes samat, mutta seitsemän vuosisataa on jättänyt jälkensä. Tärkeimmät säännölliset äännemuutokset:

  • y- → j- sanan alussa: kuumeni yer → jer (maa), yaman → jaman (huono), yumurtka → jomõrka (muna).

  • u → o / õ: kuumeni kün → kön (päivä), tun → tön (yö), avuz → avõz (suu). Sama piirre on koko kielessä: ”o siellä, missä kirjakielessä u”.

  • tš → ts (tsokanje): kuumeni affrikaatta muuttui meillä ts — põtšak → põtsak (veitsi), karčaga → kartsõga (haukka).

  • e → ä: kuumeni tengri → tängri (jumala), kobelek → kübäläk (perhonen).

  • k pysyy velaarisena: entinen takainen kurkku-q on meillä tavallinen k (kün, kol).

  • au → av: kuumeni taus → tavõs (riikinkukko), avuz → avõz (suu).

Jumala ja usko

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

tengri

tängri

jumala

frista

färeštä

enkeli

peygambar

päjgambär

profeetta

yarhgamac

—

armo

ucmac

otsmak

paratiisi

tamuc

tämug

helvetti

are / algesh

täre

risti

Elementit

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

cuyas

kojaš

aurinko

ay

aj

kuu

juldus

joldõz

tähti

su

su

vesi

yer

jer

maa

ot

ut

tuli

salkon

salkõn (= külm / cold)

tuuli

kan

kan

veri

Aika

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

cun

kön

päivä

tun

tön

yö

sagat

sat

tunti

erta

irtä

aamu

tang

tang

aamunkoitto

bukun

bügen

tänään

tangdakun

jertägä ≠

huomenna

Maailma ja maisema

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

dunia

dönja

maailma

tengis

dingez

meri

tag

tau

vuori

enis

—

laakso

yol

jul

tie

tas

taš

kivi

toprac

—

pöly

el

il

maakunta

saar / chent

šähär

kaupunki

eu

öj

talo

kalaa

kala

linnoitus

Keho

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

kiši

kiše

ihminen

epzi

hatõn ≠

nainen

er

ir

mies

xac

tsäts

hiukset

manglay

mangaj

otsa

köz

küz

silmä

yangac

jangak

poski

agõz

avõz

suu

toodac

iren ≠

huuli

tis

teš

hammas

til

tel

kieli

bogaz

bugaz

kurkku

boyn

mujõn

kaula

archa

arka

selkä

tos

tüeš

rinta

Sukulaisuus

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

atta

ata

isä

anna

ana

äiti

er

ir

puoliso (mies

chex

kõz

tytär

ogul

ul

poika

charandas

abõj ≠

veli

chez charandas

apa ≠

sisar

ullu atta

babaj ≠

isoisä

chain

—

appi

chuyegu

kijäü

vävy

abaga

abzi ≠

setä

ortac

—

kumppani

Eläimet

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

at

alaša (at = vanem sõna)

hevonen

arslan

arõslan

leijona

esac

išäk

aasi

tongus

dungõz

sika

ögüz

ügez

härkä

koy

koi

lammas

koçkar

—

pässi

ečki

käjä ≠

vuohi

it

et

koira

mazi

mätse

kissa

toua

döjä

kameli

fil

fil

norsu

Linnut

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

charachus

—

kotka

carciga

kartsõga

haukka

torna

torna

kurki

taus

tavõs

riikinkukko

bulbul

sandugats ≠

satakieli

totu

—

papukaija

korgui

—

varpunen

Puut ja hedelmät

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

terac

agats

puu

yapuldrac

jafrak

lehti

cabuc

kabõk

kuori

jemis

jimeš

hedelmä

chiras

tsijä ≠

kirsikka

armut / chertme

armõt

päärynä

nardan

—

granaattiomena

catlauc / cox

tsõklauõk

pähkinä

saftalu

šaftalu

persikka

eric

—

luumu

ingir

injir

viikuna

Kasvit ja puutarhakasvit

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

sadaf

—

ruuta

nanag

—

minttu

yspanac

—

pinaatti

mangdan

—

persilja

marul

—

salaatti

salghan

šalkan

nauris

sarmisac

aksogan ≠

valkosipuli

youa

sogan

sipuli

Talo ja pöytäesineet

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

tub

—

perustus

diuar

divar

seinä

tam

—

katto

as

aš

ruoka

chaxan

kazan

kattila

chasuc

kašõk

lusikka

ayac

—

kulho

cirac

šäm ≠

kynttilä

Sota ja aseet

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

ceryi

—

armeija

cliz

kõlõts

miekka

bizac

põtsak

veitsi

yaa

jäjä

jousi

toulga

dulga

kypärä

Jalokivet

Kuumeni / kõptšaki (n. 1330–40)

Mišäri

Suomi

llal

—

rubiini

yacut

—

safiiri

smurut

—

smaragdi

yalmas

—

timantti

Arvoitusten sanat

Codex Cumanicuksen arvoitukset ovat vanhinta säilynyttä turkkilaista kansanrunoutta (n. 1330–40). Myös niiden sanat elävät mišärin kielessä lähes muuttumattomina edelleen — alla arvoitusteksteistä ja ratkaisuista poimitut sanat mišäri-vastineineen.

Kuumeni (arvoituksissa)

Mišäri

Suomi

kobelek

kübäläk

perhonen

jumurtka

jomõrka

muna

huun

kavõn

meloni

esik

išek

ovi

bicak

põtsak

veitsi

kirpi

kerpe

siili

avuz

avõz

suu

joh

jok

ei (ei ole)

tas

taš

kivi

tav

tau

vuori

ak

ak

valkoinen

semirir

simez

paksu

oturgan

utõrõrga

istua

bas

basarga

astua

jer

jer

maa

jatir

jatarga

maata

icer

etsärgä

juoda

kirer

kerergä

astua sisään

Muut kognaatit Codexin tekstistä

Teemasanaston ja arvoitusten lisäksi kuumeni↔mišäri-kognaatteja löytyy muualtakin Codexin tekstistä (aakkosellinen sanasto, rukoukset, kielioppi). Alla on niistä käsin tarkastetut ja vahvistetut sanat — kuumeni-muoto Kuunin vuoden 1880 painoksen konelukemasta tekstistä, joten kirjoitusasu on likimääräinen.

Kuumeni (Codexin tekstissä)

Mišäri

Suomi

basta

bašta

Aluksi, ensin

jalgan

jalgan

Valhe

habar

häbär

Uutinen, tiedote

buran

buran

Lumimyrsky

karag

käräg

Tarve, tarpeen

songra

songra

Jälkeen, myöhemmin

cuprak

tsüpräk

Paikka, kangas

hava

hava

Ilma

canta

tšanta

Isompi säkki

farda

färdä

Verho

alarga

alõrga

Ottaa

hazer

häzer

Nyt

balta

balta

Kirves

tura

turõ

Suora; suoraan, oikea

inde

inde

Jo

esse

esse

Kuuma

yaman

jaman

Huono

kaska

kõska

Lyhyt

kata

katõ

Kova

anglarga

anglarga

Ymmärtää

jana

jänä

Jälleen

tamar

tamõr

Juuri

ayak

ajak

Jalka

tuman

tuman

Sumu

bolgan

bõlgan

Ollut (on ollut)

idan

idän

Lattia

ayran

äjrän

Airan (juoma)

irek

irek

Vapaus

daru

daru

Lääke

mong

mong

Surullinen kauneus, sielullinen kaipaus

surat

surät

Kuva

aval

avõl

Kylä

bazar

bazar

Tori

bala

bala

Lapsi

tang

tang

Aamunkoitto

kayda

kajda

Missä

tugan

tugan

Sukulainen

baska

baška

Muu, toinen

anda

anda

Siellä; sinne

nica

nitsä

Montako

agar

ägär

Kun

alar

alar

He

irin

irin

Huuli

dört

dört

Neljä

meng

meng

Tuhat

kara

kara

Musta

sara

sarõ

Keltainen

kayma

köjmä

Vene

kaca

katšõ

Sakset

piala

piala

Lasi (juoma-astia)

ulan

ul

poika

Näennäiskognaatit (väärät ystävät)

Osa kuumeni sanoista näyttää samankaltaisilta kuin meidän sanamme, mutta niillä on aivan toinen merkitys — nämä jätettiin vertailun ulkopuolelle:

Kuumeni (Codex)

Merkitys

Samankaltainen mišäri sana

Sen merkitys

saban

aura

sabõn

saippua

ojak

liesi

ojõk

sukka

arak

viina

arõk

laiha

alla

(latinan sana)

Alla

jumala

Koko kuumeni sanasto

Koko kuumeni sanasto, joka onnistuttiin konelukemalla poimimaan Codexin koko tekstistä (Kuun 1880). Mišäri-sarake on täytetty siellä, missä sanastostamme löytyy samankaltainen sana — kirjoitusasu on likimääräinen (OCR), ja mišäri-vastine on alustava, vahvistamaton.

Kuumeni (kõptšaki)

Ensidokumentaatio

Latina

Suomi

Mišäri

achel

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sapienda

viisaus

—

aci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

acer

terävä

—

acsan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vesperas

ilta

—

agac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scortia

kuori

agats

agaclar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tarina

tarina

—

ager

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

leuis

kevyt

—

alayoh

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tahter

tahter

—

alda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

decipe

pettää

—

aldadum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

decepi

pettää

—

aldarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

decipio

pettää

—

aldum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

accepi

ottaa

—

algil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

accipe

ottaa

—

alistum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

canbiaui

vaihtaa

—

alistun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mutuauj

lainata

—

alisturmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

canbium

vaihto

—

altun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

aurum

kulta

altõn

alurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

accipio

ottaa

—

amanat

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

recomendatio

suositus

—

anda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

illuc

sinne

anda

andan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inde

sieltä

—

angladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

intelessi

ymmärtää

—

anglarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inteligo

ymmärtää

—

aninchibi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sic

niin

—

anmad

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

pluiuit

satoi

—

anna

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mater

äiti

—

anucladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

preparauj

valmistaa

—

anuclarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

preparo

valmistaa

—

araba

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

currii

juosta

—

artchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

supera

voittaa

—

artin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

superauj

voittaa

—

artinda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

retro

takaisin

—

artmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

besatie

besatie

—

asardun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

comedi

syödä

—

asarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

comedo

syödä

—

asfac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

trauus

palkka

—

assa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

comede

syödä

—

astlanci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

reuenditor

jälleenmyyjä

—

atagdim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nominauj

nimetä

—

atlandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

equitaui

ratsastaa

—

atlanurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

equito

ratsastaa

—

attagil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nomina

nimetä

—

aurex

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nriuata

nriuata

—

axrac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

modice

vähän

—

ay''

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

december

joulukuu

—

ayas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

clarum

kirkas, hehkuva

ajaz

aytun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dic

sanoa

—

ayturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dico

sanoa

—

azchuz

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

clauis

avain

—

aztim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

famescis

olla nälkäinen

—

bacca

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ortus

puutarha

—

bachan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

bracile

vyö

—

bager

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ramum

oksa

—

bages

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

donum

lahja

büläk

bagesladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

donauj

lahjoittaa

—

baglagan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ligator

sitoja

—

bal

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mel

hunaja

—

balta

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

manayra

manayra

balta

balucladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

piscauj

kalastaa

—

bardun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lui

maksaa

—

bargil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vade

mennä

—

barmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sum

olen

—

barumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vado

mennä

—

basa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

etiam

myös

—

basladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

incepi

aloittaa

—

baslarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

incipio

aloittaa

—

basmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

argorge

argorge

—

baxar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

forum

tori

bazar

baxargan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mercator

kauppias

—

bayhc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dmitia

dmitia

—

begaya

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

crastatus

kuohittu

—

begir

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

stringe

ponnistella

—

bepus

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

calcea

kenkä

—

berch

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

firmamentum

taivaankansi

—

berchit

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fortifica

varmistaa

—

berchittim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fortificauj

varmistaa

—

berchiturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fortifico

varmistaa

—

berdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dedi

antaa

—

bestlarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nutro

ruokkia

—

bexarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

renuncio

luopua

—

bexdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

renunciauj

luopua

—

bicac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

curtellum

veitsi

—

bicchi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

serra

saha

—

bilurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scio

tietää

—

birarda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

aliquando

joskus

—

birchat

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

distortiis

käyrä

—

bisturumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

maturo

kypsyä

—

bisurtim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

maturauj

kypsyä

—

bit

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sexcupes

sexcupes

—

bochorich

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

caminu

savupiippu

—

bol

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

esto

ole

—

bolor

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cristallus

kristalli

—

bolurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fio

saada

—

bolus

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

adiuua

auttaa

—

boluzurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

adiuuo

auttaa

—

borci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

capelerius

hatuntekijä

—

bosan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

espedias

espedias

—

bosanmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

espedicio

espedicio

—

bosat

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

absolue

vapauttaa

—

bosatim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

absolui

vapauttaa

—

bosatmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

absolutio

anteeksianto

—

bosattim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

alargaui

laajentaa

—

bosaturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

absoluo

vapauttaa

—

boyadum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tinssi

värjätä

—

boyagil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tinge

värjätä

—

boyarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tmgo

värjätä

—

bucchi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

forfices

sakset

katšõ

bulbul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rosignolus

satakieli

sandugats

bulgasturdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

misculauj

sekoittaa

—

bulud

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nubiloxum

pilvinen

—

buniat

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fondamentum

perusta

—

burarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

torcuj

vääntää

—

burgular

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tronbe

tronbe

—

burnj

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rangus

ankaruus

—

buyurgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

precipe

käskeä

—

cachimac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasmu

moittia

—

cachuc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

marpius

marpius

—

cacuc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

martellus

vasara

—

cagigilscappin''

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasma

moittia

—

calarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sono

soida

—

calgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sona

soida

—

carci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

merzarius

merzarius

—

carciga''

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

terzororius

terzororius

—

caren

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

venter

vatsa

—

caristururmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

misculo

sekoittaa

—

casidun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

gratauj

gratauj

—

caynaturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

bulio

kiehua

—

chain

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

socer

socer

—

chaldum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sonauj

soida

—

chaltac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rofiana

rofiana

—

chara

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

atrementum

muste

—

charandas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

frater

veli

—

charangu

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scuritas

pimeys

—

chater

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mulus

muuli

—

chatistur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tempera

lieventää

—

chatisturdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

temperauj

lieventää

—

chatisturmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

temperancia

kohtuullisuus

—

chaxac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

testiculum

kives

—

chaxan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

calderonus

kattila

—

chazarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fugio

paeta

—

chear

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cocomarum

kurkku

kõjar

chebac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

brenum

leseet

—

cheege

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

astor

kanahaukka

kartsõga

cheldum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

venj

tulla

—

chelurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

venio

tulla

—

chendir

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

canauatium

canauatium

—

cherden

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasmaui

moittia

—

chertlap'

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ubi

missä

—

chescha

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

curtus

lyhyt

kõska

cheschac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tenagie

pihdit

—

chestrac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

leopardus

leopardi

—

chetarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

recedo

perääntyä

—

chetchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

recede

perääntyä

—

chetum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

recedi

perääntyä

—

chex

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

filia

tytär

—

chezarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

transeo

ylittää

—

chezchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

transe

ylittää

—

chezchir

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

crida

huutaa

—

chezchirdun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cridaui

huutaa

—

chindic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lonbiculum

napa

—

chisi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

pacificus

rauhanomainen

—

chocradi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tonauit

jylisi

—

chocrar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tonat

jylisee

—

chomarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

subterro

haudata

—

chomdun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

subterrauj

haudata

—

chondardum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

retificauj

korjata

—

chondargil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

retifica

korjata

—

chondarumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

retifico

korjata

—

chorarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

video

nähdä

—

chorclu

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

bay

bay

—

chorgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vide

nähdä

—

chorsux

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

turpis

ruma

jämsez

chouruc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sulfarus

rikki

—

chox

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nuces

pähkinät

tsõklauõk

chulag

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

palpebre

silmäluomet

—

churuit

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sichus

kuiva

—

cibin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

musca

kärpänen

—

cirac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

candela

kynttilä

—

cirachc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

candelabru

kynttilänjalka

—

circhin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

turpis

ruma

jämsez

cisdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scripsi

kirjoittaa

—

cisgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scribe

kirjoittaa

—

cismac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scriba

kirjoittaja

—

coarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dimito

lähettää

—

cobar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

edifica

rakentaa

—

cobardun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

edificaui

rakentaa

—

coc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blauum

sininen

—

coigan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rehctus

jätetty

—

comic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cazia

cazia

—

comur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

carbonum

hiili

—

congul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cor

sydän

jöräk

consi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vicin

naapuri

—

corgasin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

plunbum

lyijy

—

corgusurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ostendo

näyttää

—

corguxdun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

monstrauj

näyttää

—

corguxgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

monstra

näyttää

—

cormac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vista

näkymä

—

corunurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

videor

paistaa

—

courumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

voluo

vierittää

—

coy

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ceriuis

ceriuis

—

coygil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dimitte

lähettää

—

coyscan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

posna

posna

—

csuoupltaluc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

granum

jyvä

igen

cuc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

labor

työ

eš

cun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

junge

yhdistää

—

cursac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vcsica

rakko

—

curt

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vermis

mato

kort

curuc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mantexi

mantexi

—

cusamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

desiderium

toive

—

cusandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

desiderauj

kaivata

—

cusanurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

desidero

kaivata

—

cutulmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

euaxio

euaxio

—

cuyas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sol

aurinko

—

cuygil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

especta

odottaa

—

d''i

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ciceri

kikherne

—

echinzi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

secundus

toinen

ikentse

ecsit

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

diminue

vähentää

—

ecsittim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

diminuj

vähentää

—

ecsuc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

minus

vähemmän

—

egricsi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

curpabilis

syyllinen

—

ehsi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

bruscus

bruscus

—

elicladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

irrixi

pilkata

—

eliclagil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

irride

pilkata

—

eliclarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

irrideo

pilkata

—

eltchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

duc

johtaa

—

elttim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dussi

dussi

—

eltum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

portauj

kantaa

—

elturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

duco

johtaa

—

elzi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

missus

lähetetty

—

emdi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

modo

nyt

—

emdurmis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

abasatus

abasatus

—

enarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

descendo

laskeutua

—

engil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

descende

laskeutua

—

eric

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

soseyna

soseyna

—

ersacsis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

castus

säädyllinen

—

ersaczi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

liisuriossus

liisuriossus

—

erta

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tempestiue

oikeaan aikaan

—

esac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

asinus

aasi

išäk

esiticedi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiueramus

kuulla

—

esitilar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuerut

kuulla

—

esitkaysis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audietis

kuulla

—

esitmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

auditus

kuulo

—

esitti

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuit

kuulla

—

esittic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuimus

kuulla

—

esitticersa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuimus

kuulla

—

esittilarersa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuermt

kuulla

—

esittimessa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audire

kuulla

—

esittingis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuistis

kuulla

—

esitularedi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuerat

kuulla

—

esitungusedi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiueratis

kuulla

—

esitur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audit

kuulla

—

esiturbis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audimus

kuulla

—

esituredi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiebat

kuulla

—

esituredim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiebam

kuulla

—

esitureding

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiebas

kuulla

—

esituredingis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiebatis

kuulla

—

esitureduc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiebamus

kuulla

—

esiturlar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiut

kuulla

—

esitursis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

auditis

kuulla

—

essitingersa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiuis

kuulla

—

essittimersa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audiueim

kuulla

—

etarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

facio

tehdä

—

etchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fac

tehdä

—

etic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

calceamentum

jalkine

—

eticci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

calegarius

suutari

—

etim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

feci

tehdä

—

eyar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

pfinellus

pfinellus

—

eyarci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

frenerius

frenerius

—

eziturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

audio

kuulla

—

frista

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

angelus

enkeli

färeštä

gham

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

acerbus

kitkerä, karvas

—

gif

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

hora

tunti

—

girgac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

taliatoius

taliatoius

—

girtchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

delaceratura

repeämä

—

girttum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

delacera

repiä

—

habar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

noua

uusi

häbär

ianar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lanterna

lyhty

—

ingir

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ficus

viikuna

injir

ir'

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

adisco

oppia

—

iragirmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

alargo

laajentaa

—

is'

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

erba

ruoho

—

isanurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

confido

luottaa

—

islamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

opera

työ

—

ixdarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inquiro

kysyä

—

iztum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

bibi

juoda

—

izzandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

confidi

luottaa

—

izzangil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

confide

luottaa

—

jarastur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ordinatio

määräys

—

jengul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

leuis

kevyt

—

jnandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

crede

uskoa

—

jnangil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

credencia

usko

—

jurumladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

jurum

vala

—

juuarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lauo

pestä

—

juudun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

laua

pestä

—

kalam

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

calamus

ruoko

—

kaldum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

remansi

jäädä

—

kalgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

remane

jäädä

—

kalurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

remaneo

jäädä

—

kar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nix

lumi

—

kaytchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

reuerte

palata

—

kayturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

reuertor

palata

—

lishirmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mordo

purra

—

lurarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

siirgo

siirgo

—

maaiunlar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

confeti

confeti

—

mangdan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

petroscmulum

persilja

—

mariand

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

corallo

koralli

—

maruimac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lenticula

linssi

—

marul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

latucha

salaatti

—

mayan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

principaliter

pääasiassa

—

maydan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

planura

tasanko

—

mecunem

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ofendo

loukata

—

mefaben

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

torceo

vääntää

—

mendabar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

habeo

omistaa

—

mesoen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cresco

kasvaa

—

mianzi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

censarius

censarius

—

monda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

hic

täällä

—

mulcradum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

hereditauj

periä

—

mulcrarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

heredito

periä

—

muna

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ecce

kas

—

munza

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tantum

vain

—

naal

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ferrus

rauta

timer

nacslagan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inpintor

maalari

—

nafas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

flatus

henkäys

—

naffas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

alenun

alenun

—

nasic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ncisifius

ncisifius

—

necic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

quomodo

kuinka

—

neza

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

quid

mikä

—

nisan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

signum

merkki

—

nocta

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

punctus

pisto

—

nop

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

veterus

vanha

iske

ogrula

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

furtus

varkaus

—

oltur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sede

istua

—

olturdun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

secli

secli

—

olturumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sedeo

istua

—

olu

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mortuus

kuollut

—

opea

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

coram

edessä

—

oprac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

corigia

hihna

—

orda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

curia

piha

—

orman

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

boscus

metsä

urman

oscadim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

similauj

muistuttaa

—

oscurdun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tusciuj

tusciuj

—

otluc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

foxinu

foxinu

—

ottala

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

medica

hoitaa

—

ottaladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

medicauj

hoitaa

—

ottalarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

medico

hoitaa

—

otunz

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mutuum

laina

—

ourangip

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

adisce

oppia

—

ourat

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

doce

opettaa

—

ouratum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

docui

opettaa

—

ourluc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

semen

siemen

—

ous

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

segara

segara

—

oyn''

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lux

valo

—

pansanbe

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

veneris

perjantai

—

peroxa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

jaspidun

jaspidun

—

raxiana

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

feniculus

tilli

—

rox

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tertia

kolmas

—

sachex

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

masticum

pureskelu

—

sacla

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

custodi

pitää

—

saclamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

custodia

vartio

—

saclan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

caue

pidättäytyä

—

saclandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cauuj

cauuj

—

saclarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

custodio

pitää

—

sadaf

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ruta

ruuta

—

safar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

viaticus

viaticus

—

sagengil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cogita

ajatella

—

sagenurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

puto

luulla

—

sagenz

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cogitatio

ajatus

—

saglic

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sanitas

terveys

—

sagsis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

infirmus

sairas

avõru

sahar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cucharo

lusikka

šähär

salam

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

salutatio

tervehdys

—

sanadum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

numerauj

laskea

—

sanagil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

numera

laskea

—

sanarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

numero

laskea

—

sang

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

gerd

gerd

—

sanzchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

punge

pistää

—

saoc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

frigus

kylmä

salkõn

sar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mismerllus

mismerllus

—

satarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vendo

myydä

—

satchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vende

myydä

—

sausar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

martori

martori

—

saxagan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

serpens

käärme

—

sazchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

semina

kylvää

—

schinia

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

turnus

turnus

—

secharmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

spremo

puristaa

—

sechirgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

salta

hypätä

—

sechirumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

salto

hypätä

—

semix

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

pinguis

rasvainen

—

sesarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

desligo

irrottaa

—

seschil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

desliga

irrottaa

—

sesmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sentimentum

tunne

—

sestum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

desligaui

irrottaa

—

sexarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sentio

tuntea

—

sexdin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sentiuj

tuntea

—

seyraq

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rarus

harvinainen

siräk

sicclian

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ratiis

ratiis

—

silcchip

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

scrolla

scrolla

—

silctum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

srolauj

srolauj

—

sinduc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

capsia

laatikko

—

sindur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fracturo

murtaa

—

sindurdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fregi

murtaa

—

sindururmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

frango

murtaa

—

sisarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inflo

puhaltaa

—

sistin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inflauj

puhaltaa

—

sixgirdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

siuorauj

siuorauj

—

sixgirgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

siuora

siuora

—

sixgirurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

siuoro

siuoro

—

sochul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasfema

häpäistä

—

socmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasfemia

pyhäinhäväistys

—

soctum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasfemaui

häpäistä

—

soitan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

soldan

sulttaani

—

sokarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

blasfemio

häpäistä

—

soltan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rex

kuningas

—

sonbul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

spicus

spicus

—

sondur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

estinge

sammuttaa

—

sondurdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

estinsi

sammuttaa

—

songra

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

postea

myöhemmin

songra

sorarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

interrogo

kuulustella

—

sorgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

interroga

kuulustella

—

soslarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

loquor

puhua

—

souat

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ossun

luu

—

soudum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

amaui

rakastaa

—

soumac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

amor

rakkaus

mähäbbät

sousadun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sitiuj

janota

—

sousagan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sitiens

janoinen

—

sousamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sitis

jano

—

souus

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

amicus

ystävä

dus

sozuldum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dispohaui

dispohaui

—

sudem

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

creui

kasvaa

—

sungulza

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lanceta

lansetti

—

surtarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

ungo

voidella

—

surtchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

unge

voidella

—

surtum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

unsi

voitelin

—

suruna

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

caramella

caramella

—

tabac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tefania

tefania

—

tac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dispar

erilainen

—

taff

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

quito

quito

—

taftar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

manuale

käsikirja

—

tafyrci

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tanburlus

tanburlus

—

tagay'

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cognatus

sukulainen

—

tamam

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

conplementum

täydennys

—

tamar

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vena

suoni

tamõr

tamasa

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

gazayra

gazayra

—

tandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

negauj

kieltää

—

tangda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cras

huomenna

—

tangil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nega

kieltää

—

tanidum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cognoui

tuntea

—

tanigil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cognosce

tuntea

—

tanimac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cognosimentum

tunteminen

—

tanirmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cognosco

tuntea

—

tanladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cerniuj

cerniuj

—

tanlastin

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

examinaui

tutkia

—

tanlasurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

examino

tutkia

—

taraxu

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

balancie

paino

—

tartarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tiro

vetää

—

tartchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tira

vetää

—

tartindum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

infinsi

infinsi

—

tartingil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mfinge

mfinge

—

tartum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tirauj

vetää

—

tas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

bacile

vati

—

tascari

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

foras

ulos

—

tatli

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dulce

makea

—

tatmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sapor

maku

täm

tehnas

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

torcimanus

tulkki

—

tengis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mare

meri

—

terac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

arbor

puu

agats

terc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cito

nopeasti

—

termac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

unguis

kynsi

—

tesich

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

foramen

reikä

—

texmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

forame

reikä

—

teyra

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

contrata

alue

—

ticharmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

consuo

ommella

—

tichil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

consue

ommella

—

tichmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

custura

ommel

—

ticma

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fisus

fisus

—

tictim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

consuj

ommella

—

til

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

lingua

kieli

—

tiladum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

voluj

tahtoa

—

tilamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

voluntas

tahto

—

tilamadum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

noluj

ei tahtonut

—

tilarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

volo

tahtoa

—

tingladun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

quiesci

levätä

—

tinglarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

quiesco

levätä

—

tirilurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vivo

elää

—

tis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dens

hammas

—

tisla

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

morde

purra

—

tislamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

morsus

purema

—

titra

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

trema

vapista

—

titramac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tremitus

värinä

—

tolamac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

solutio

ratkaisu

—

toodac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

labiun

huuli

—

torchul''

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fractus

murtunut

—

tos

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

puluis

pöly

—

tougam

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

natus

syntynyt

—

toxarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sufero

kärsiä

—

toxdun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

duraui

duraui

—

toxgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sufer

kärsiä

—

toxmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

suferta

kärsimys

—

toy

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

conuiuium

juhla-ateria

—

trasiden

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

radidi

raapia

—

tub

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

radis

juuri

—

tubinda

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

inferius

alempana

—

tupcurdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sputauj

sylkeä

—

tupcurgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sputa

sylkeä

—

tupcurumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sputo

sylkeä

—

tur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sta

seistä

—

turumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

sto

seistä

—

tusaturmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

emendo

korjata

—

tusi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

femina

nainen

—

tutmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

tactus

kosketus

—

tutum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fumus

savu

—

tutun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

fumus

savu

—

tux

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

emendatio

korjaus

—

tuxattum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

emendauj

korjata

—

ucclamis

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

culpabilis

syyllinen

—

ucmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

paradisus

paratiisi

otsmak

ucun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

propter

jälkeen

—

uiurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dormio

nukkua

—

ulaschil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

diuide

jakaa

—

ulasmac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

diuixio

jakaminen

—

ulastum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

diuixi

jakaa

—

ulasurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

diuido

jakaa

—

ululuc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

macrnitudo

koko

—

urdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

percussi

lyödä

—

urluc

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

semen

siemen

—

ururmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

percuteo

lyödä

—

ustun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

super

yli

—

uyanurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

reuigilo

herätä

—

uzchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vola

tahtoa

—

xingil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

catena

ketju

—

yaane

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

quis

kuka

—

yalbargil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

roga

pyytää

—

yangac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

maxilla

leukaluu

—

yangur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

nix

lumi

—

yapchil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

coperta

peite

—

yarasti

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

doleo

särkeä

—

yarastim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

concorda

suostua

—

yarasur

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

decuit

sopi

—

yaratchan

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

creatura

olento

—

yaregh

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

viuus

elossa

tere

yarguzi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

consul

neuvoa

—

yarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

mitto

lähettää

—

yaru

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

pauper

köyhä

—

yasirumen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

abscondo

piilottaa

—

yax

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cabana

maja

—

yazandum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dubita

epäillä

—

yetarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

adiunssi

yhdistää

—

yglarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

plorauj

itkeä

—

ynac

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

monton

monton

—

yol

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

vidi

nähdä

—

yrladim

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

canta

laulaa

—

yrlagil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cantus

laulu

jõr

yrlarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cantaui

laulaa

—

yucladun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

honera

kuormata

—

yuctusurdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

discarigaui

discarigaui

—

yugurdum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

curre

juosta

—

yugururmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

cucurri

juosta

—

yuldum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

redime

lunastaa

—

yulgil

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

redempcio

lunastus

—

yuludum

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

rade

raapia

—

yulurmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

metrasse

metrasse

—

yung

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

linum

pellava

—

yungul

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

dester

parempi

—

yuxacla

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

clauatura

lukitus

—

yuxarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

natauj

uida

—

yuzi

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

yulunguc

yulunguc

—

yxba'

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

clauatura

lukitus

—

yydun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

missi

lähettää

—

zagarmen

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

accuso

syyttää

—

zaynadun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

masticauj

jyrsiä

—

zigardun

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

extrassi

vetää ulos

—

zigargip

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

extrahe

vetää ulos

—

ziray

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

depinge

maalata

—

zopla

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

colige

kerätä

—

zoura

Codex Cumanicus (saksalainen osa, n. 1330–40)

circuytus

circuytus

—


Katso myös

Lähteet: kuumeni sanat — Géza Kuun, ”Codex Cumanicus” (Budapest 1880); mišäri-vastineet — tämän projektin sanasto. Katso myös artikkeli ”Codex Cumanicus”.